Besin zehirlenmelerinde en kritik 72 saat için hayati uyarılar
Besin zehirlenmelerinde hastalık belirtilerinin 30 dakika ile 72 saat arasında ortaya çıkabildiğini söyleyen Acil Tıp Uzmanı Dr. Ayşegül İşlek Yüksel, "Eğer gastrointestinal sistem semptomlarının yanı sıra bilinç bulanıklığı, çift görme, baş ağrısı, nöbet gibi nörolojik semptomlar varsa; ishal ve kusmanın yanı sıra nefes darlığı veya solunum güçlüğü çekiliyorsa; kanlı ishal varsa, ishal ile birlikte boyun sertliği ve ateş görülüyorsa, ölümcül konserve zehirlenmesi belirtileri varsa veya zehirlenme belirtileri 2 günden fazla devam ediyorsa vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalıdır" dedi.
Son dönemde acil servis baÅŸvurularında "besin zehirlenmesi" vakalarında belirgin bir artış gözlemleniyor. ÇoÄŸu zaman hafif seyirli olsa da bazı bakteri türlerinin ölümcül sonuçlara yol açabildiÄŸini belirten VM Medical Park Mersin Hastanesi Acil Tıp Uzmanı Dr. AyÅŸegül Ä°ÅŸlek Yüksel, "Hangi besin, hangi bakteriyi taşır?" ve "Vücudumuz bu toksinlere nasıl tepki verir?" sorularını yanıtlayarak hayati uyarılarda bulundu.
"Bebekler, çocuklar, gebeler ve yaÅŸlılarda risk daha fazla"
Besin zehirlenmesinin herhangi bir yiyecek ya da içeceÄŸin tüketimi sonucu meydana gelen enfeksiyon veya intoksikasyon durumuna verilen genel bir isim olduÄŸunu ifade eden Uzm. Dr. Yüksel, "Özellikle halk saÄŸlığını yakından ilgilendiren ve yaz aylarında artan bu yaygın hastalık grubu, çoÄŸu zaman hafif seyirli ve kısa sürelidir. Ancak kış aylarında da zehirlenmeye yol açan besinler ve kiÅŸilerle iliÅŸkili faktörlere baÄŸlı olarak zaman zaman ağır seyredebilir, hatta ölümcül olabilir. Besin kaynaklı hastalıklara herkes yakalanabilir ancak bebekler, çocuklar, gebeler, yaÅŸlılar ve bağışıklık sistemi zayıf olan kiÅŸiler bu duruma karşı çok daha duyarlıdır" ifadelerine yer verdi.
"Kusma ve ishal, vücudun savunma mekanizması"
Besin zehirlenmelerinin en klasik belirtilerinin mide bulantısı, kusma ve ishal olduÄŸunu belirten Uzm. Dr. Yüksel, "Aslında bu semptomlar korkulacak düÅŸmanlar deÄŸil, vücudun zehri dışarı atma yöntemleridir. Ä°nsan vücudu kötü olan her ÅŸeyi atma üzerine kurulmuÅŸtur. Zehirli bir besin tükettiÄŸimizde vücudumuzdan atmak için midemiz bulanır, kusarız, bağırsaklar aktifleÅŸir, ishal olur ve toksin vücuttan uzaklaÅŸtığı için genelde bir ile üç gün arasında tam iyileÅŸme saÄŸlanır. Bu yüzden hastaların kesinlikle bulantı ve ishali önleyici ilaçları bilinçsizce kullanmamaları gerekir. Ä°shali durdurucu ilaçlar, gıda zehirlenmesine yol açan etkenin dışarı atılmasını geciktirebilir ve bakterinin bağırsakta çoÄŸalarak daha ciddi sorunların ortaya çıkmasına yol açabilir. Ayrıca, ‘ishal ve kusmayı artıracak' düÅŸüncesiyle hiçbir ÅŸey yememek de yanlış bir davranıştır" ÅŸeklinde konuÅŸtu.
Hangi bakteri hangi besinden bulaşır
Uzm. Dr. Yüksel, besin zehirlenmesine yol açan bakterileri, kaynaklarını ve vücutta oluÅŸturduÄŸu etkileri ÅŸu ÅŸekilde açıkladı:
"ÇiÄŸ besinlerdeki tehlike salmonella: Salmonella türleri, kuÅŸlar dâhil birçok çiftlik ve kümes hayvanlarının bağırsaklarında bulunur. Bu nedenle çiÄŸ veya iyi piÅŸmemiÅŸ tavuk, et, yumurta, balık ve pastörize edilmemiÅŸ sütler salmonella türlerinin üremesi için iyi birer kaynaktır. Özellikle sokak sütleri, pastörize edilmedikleri için salmonella açısından büyük risk taşır. Yumurtanın sadece kullanılmadan hemen önce yıkanması gerekirken; kırık, çatlak ve dışkı ile kirlenmiÅŸ yumurtalar asla satın alınmamalıdır.
Ölümcül konserve zehri clostridium botulinum: En ciddi ve ölümcül olan besin zehirlenmesi, "clostridium botulinum" adlı bakterinin yol açtığı zehirlenmedir. Bu bakteri, bakteriler içinde en öldürücü ve etkili zehre (botulinum toksini) sahip olandır. Toprakta, kaynak sularında ve deniz suyunda bulunan bu bakteri, oksijensiz ortamda çoÄŸalabildiÄŸinden özellikle evde yapılan ve doÄŸru hazırlanmamış konserve yiyecekler en önemli zehirlenme kaynaklarıdır. Etkisi 2-3 güne kadar ortaya çıkabilir. Sinir sisteminde felç yaparak solunumu engeller ve ölüme neden olur. Konservelerde alt ve üst kapakların ÅŸiÅŸkin, bombe yapmış olması içerisinde bu bakterilerin ürediÄŸinin en önemli göstergesidir.
Kıyma ve kirli sulardan gelen e.coli: Escherichia coli (E.coli), insan ve hayvan bağırsaklarında yaygın olarak bulunan bir bakteridir. Hayvansal yiyeceklerle insanlara bulaÅŸan bu bakterinin hızla ürediÄŸi besinler; çiÄŸ ve iyi piÅŸmemiÅŸ kıyma, pastörize edilmemiÅŸ sütler, dışkı ile kontamine olmuÅŸ kaynak suları ve kirli sularla sulanmış, iyi yıkanmamış sebze ve meyvelerdir.
Hijyen eksikliÄŸi bakterisi staphlylococcus aureus: Bu bakteri doÄŸal olarak insanların burnunda, boÄŸazında ve derisinde bulunur. Ayrıca deri üzerindeki çıban, sivilce, iltihaplanmış yaralar ve kesiklerde de mevcuttur. Temel bulaÅŸma kaynağı, besinle uÄŸraÅŸan kiÅŸilerdir. Özellikle süt ürünleri, salatalar, kremalı pastalar, diÄŸer tatlılar, çiÄŸ et ve kümes hayvanı etlerinde kolayca ürer. Önemli bir nokta ÅŸudur ki; staphylococcus aureus tarafından üretilen toksinler normal piÅŸirme ile yok edilemez.
Pirinç ve makarnadaki gizli tehlike bacillus cereus: Sıklıkla toprak ve birçok bitkide bulunan bu bakteri, özellikle pirinç, makarna, kremalar ve sütlü pudinglerde hızla üreyebilir. Zehirlenmenin temel kaynağı genellikle piÅŸmiÅŸ pirinç içeren yiyeceklerin uygun olmayan ÅŸekilde soÄŸutulup tekrar ısıtılmasıdır.
SoÄŸuÄŸa dayanıklı bakteri listeria monocytogenes: Çevrede yaygın bulunan bu bakteri oldukça dayanıklıdır ve donma derecesine yakın sıcaklıklarda bile üreyebilir. Büyük kısmı çiÄŸ et, tavuk, dondurulmuÅŸ besinler, peynir ve krema kaynaklıdır.
Deniz ürünleri ve vibrio türleri: Genellikle deniz suyunda bulunan vibrio parahaemolyticus, deniz suyunun ısındığı yaz aylarında artış gösterir. Gastroenterit çoÄŸu zaman, özellikle kabuklu deniz ürünleri olmak üzere az piÅŸmiÅŸ deniz ürünlerinin tüketilmesinden sonra ortaya çıkar. Ayrıca özellikle kirli sularda yaÅŸayan midyelerin içinde vibrio, salmonella, E. coli gibi bakteriler bulunabilir."
"Belirtiler 30 dakika ile 72 saat arasında çıkabilir"
Besin zehirlenmelerinin genellikle aniden baÅŸladığını ve kontamine olmuÅŸ besinler tüketildikten sonra hastalık belirtilerinin 30 dakika ile 72 saat arasında ortaya çıkabildiÄŸini dile getiren Uzm. Dr. Yüksel, "Hastalıklı dönem genellikle 1-3 gün sürer ancak bir haftaya kadar uzayabilir. Genellikle hastaların yüzde 90'ı basit gastrointestinal sistem semptomları ile gelir" diye konuÅŸtu.
Ne zaman acil servise başvurulmalı
Uzm. Dr. Yüksel, vakit kaybetmeden acil servise baÅŸvurulması gereken durumları ise ÅŸöyle sıraladı:
Nörolojik belirtiler: EÄŸer gastrointestinal sistem semptomlarının yanı sıra, bilinç bulanıklığı, çift görme, baÅŸ aÄŸrısı, nöbet gibi nörolojik semptomlar varsa.
Solunum sıkıntısı: Ä°shal ve kusmanın yanı sıra nefes darlığı veya solunum güçlüÄŸü çekiliyorsa. Bu durum toksinin mide-bağırsak sisteminden çıkıp diÄŸer sistemleri de etkilediÄŸini gösterir.
Süre ve ÅŸiddet: Kanlı ishal varsa, ishal ile birlikte boyun sertliÄŸi ve ateÅŸ görülüyorsa veya zehirlenme belirtileri iki günden fazla devam ediyorsa.
Botulizm ÅŸüphesi: Konserve tüketimi sonrası geliÅŸen, ilerleyici kas güçsüzlüÄŸü ve nörolojik semptomlarda mutlaka hekime konserve ürün tüketildiÄŸi söylenmelidir. Ayrıca bu belirtiler bazen zirai ilaç zehirlenmesi ile karışabilir; herhangi bir zirai ilaç ile temas öyküsü varsa mutlaka hekime bildirilmelidir."
