Sever'den çiftçiye çağrı: "Üretimi artırmak yetmez, payını da artırmalıyız"
Eski Ekonomi Bakan Yardımcısı ve AK Parti Önceki Dönem MKYK Üyesi Ziraat Yüksek Mühendisi Mustafa Sever, küresel tarım dengelerindeki değişimlere dikkat çekerek tarımda yeni bir vizyon ortaya koydu. Dünya genelinde artan üretim ve sertleşen rekabet karşısında üreticilerin maliyet baskısı altında ezildiğine işaret eden Sever, "Artık yalnızca üretmek yetmiyor; ürettiğimiz değerin daha büyük bir bölümüne sahip olmak zorundayız" dedi.
AK Parti Önceki Dönem MKYK Üyesi ve eski Ekonomi Bakan Yardımcısı Ziraat Yüksek Mühendisi Mustafa Sever, dünya tarımında artan rekabetin üretici üzerindeki baskıyı artırdığına dikkat çekerek, Türkiye’nin “daha çok üretim” hedefinin yanında üreticinin elde ettiÄŸi katma deÄŸeri de yükseltmesi gerektiÄŸini söyledi. Sever, güçlü üretici kooperatifleri, entegre tesisler, markalaÅŸma ve ihracatın önemine vurgu yaparken, IPARD III kapsamında saÄŸlanan yüzde 50 ila yüzde 75 arasındaki hibe desteklerinin yatırımcılar için önemli fırsatlar sunduÄŸunu belirtti.
“ÜRETÄ°M ARTIYOR, ÜRETÄ°CÄ°NÄ°N GELÄ°RÄ° NEDEN AZALIYOR?”
Dünyada tarım sektörünün önemli bir dönüÅŸüm geçirdiÄŸini ifade eden Mustafa Sever, farklı ülkelerin tarımsal üretim kapasitelerini hızla artırdığını belirtti. Mısır’ın yeni tarım alanlarını üretime kazandırdığını, Çin’in meyve ve sebze üretiminde büyük bir kapasite oluÅŸturduÄŸunu, Özbekistan ve Güney Afrika gibi ülkelerin ise dünya tarım pazarlarında giderek daha güçlü aktörler haline geldiÄŸini kaydeden Sever, küresel arzın büyümesiyle birlikte rekabetin de sertleÅŸtiÄŸini söyledi. Sever, özellikle meyve-sebze ile zeytin ve zeytinyağı piyasalarında üretici fiyatları üzerindeki baskının arttığına dikkat çekerek, üreticinin maliyetlerinin ise aynı ölçüde gerilemediÄŸini ifade etti. Gübre, ilaç, mazot, iÅŸçilik, sulama, enerji, finansman, ambalaj, depolama ve lojistik maliyetlerinin üreticinin üzerinde ciddi bir yük oluÅŸturduÄŸunu belirten Sever, temel sorunun yalnızca üretim miktarını artırmak olmadığını söyledi. Sever, “Üretici tarlasında, bahçesinde veya zeytinliÄŸinde ürünü yetiÅŸtiriyor; fakat ürünün tüketiciye ulaşıncaya kadar kazandığı katma deÄŸerin önemli bir bölümünü baÅŸkaları elde ediyor” deÄŸerlendirmesinde bulundu. Ürünün üreticiden çıktıktan sonra sınıflandırma, iÅŸleme, paketleme, depolama, taşıma, markalama, ihracat ve pazarlama aÅŸamalarından geçtiÄŸini hatırlatan Sever, bu süreçlerde oluÅŸan katma deÄŸerin önemli bölümünün üreticiye dönmediÄŸini savundu.
“ÜRET, SAT VE ÇIK ANLAYIÅžI DEĞİŞMELÄ°”
Türkiye'nin tarım politikalarında yeni bir anlayışa ihtiyaç olduÄŸunu ifade eden Sever, “Üret, sat ve çık” anlayışından, “üret, iÅŸle, deÄŸerlendir, markalaÅŸtır, ihraç et ve katma deÄŸeri üreticiyle paylaÅŸ” anlayışına geçilmesi gerektiÄŸini belirtti. Meyve ve sebze üreticilerinin eleme, boylama, sınıflandırma, iÅŸleme, paketleme ve ambalajlama tesislerine; soÄŸuk hava depolarına; soÄŸuk zincir taşımacılığına ve pazarlama-ihracat organizasyonlarına sahip güçlü üretici kooperatifleri çatısı altında birleÅŸmesi gerektiÄŸini kaydeden Sever, benzer bir yapılanmanın zeytin ve zeytinyağı sektöründe de oluÅŸturulması gerektiÄŸini söyledi. Sever, zeytin üretiminde sınıflandırmadan iÅŸleme, zeytinyağı üretiminden dolum ve ÅŸiÅŸelemeye, ambalajlamadan markalaÅŸma, pazarlama ve ihracata kadar bütün zincirin üretici örgütleri tarafından yönetilmesinin üreticinin gelirini artırabileceÄŸini ifade etti.
“REKABET EDEN ARTIK YALNIZCA ÇÄ°FTÇÄ° DEĞİL”
Dünya tarımında rekabetin artık yalnızca üretim aÅŸamasında gerçekleÅŸmediÄŸine dikkat çeken Sever, “Dünyada rekabet eden yalnızca çiftçi deÄŸildir. Rekabet eden; üretimden tüketiciye kadar bütün deÄŸer zincirini yöneten organizasyonlardır” dedi. Üreticinin daha fazla üretmesinin tek başına yeterli olmadığını belirten Sever, asıl hedefin üreticinin ürettiÄŸi deÄŸerin daha büyük bölümüne sahip olmasını saÄŸlamak olduÄŸunu vurguladı. “Üreticinin alın teri ile tüketicinin ödediÄŸi fiyat arasındaki mesafeyi kısaltmanın yolu; güçlü kooperatiflerden, entegre tesislerden, doÄŸrudan pazarlamadan, güçlü markalardan ve ihracat gücünden geçmektedir” diyen Sever, sürdürülebilir tarımın temelinde emeÄŸinin karşılığını alan üreticinin bulunduÄŸunu söyledi.
IPARD III KAPSAMINDA YÜZDE 50-75 ARASINDA HÄ°BE
Sever, açıklamasında Avrupa BirliÄŸi ve uluslararası fonların kırsal kalkınma programları kapsamında Türkiye’de yatırımcılara sunduÄŸu IPARD III desteklerine de dikkat çekti. Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) aracılığıyla yürütülen IPARD III Programı'nın 2024-2030 döneminde Türkiye'nin 81 ilinde uygulanacağını belirten Sever, program kapsamında tarım ve hayvancılık baÅŸta olmak üzere belirlenen sektörlerdeki yatırımlara yüzde 50 ila yüzde 75 arasında hibe desteÄŸi saÄŸlanabildiÄŸini ifade etti. Sever'in verdiÄŸi bilgilere göre destek kapsamında yapım iÅŸleri, makine-ekipman alımları, hizmet alımları ve görünürlük harcamaları uygun harcama kalemleri arasında yer alıyor. Canlı hayvan ve yıllık bitkiler, arazi ve mevcut binalar ile ikinci el makine ve ekipman alımları ise destek kapsamında bulunmuyor.
SÜT, ET, MEYVE-SEBZE VE KIRSAL YATIRIMLARA DESTEK
IPARD III kapsamında farklı sektörlere yönelik destek mekanizmalarının bulunduÄŸunu belirten Sever, özellikle tarımsal iÅŸletmeler, tarım ve balıkçılık ürünlerinin iÅŸlenmesi ve pazarlanması ile çiftlik faaliyetlerinin çeÅŸitlendirilmesi ve iÅŸ geliÅŸtirme alanlarının öne çıktığını kaydetti. M1 kapsamında süt, kırmızı et, kanatlı eti ve yumurta üreten tarımsal iÅŸletmelere yönelik yatırımların desteklendiÄŸini belirten Sever, temel hibe oranının yüzde 60 olduÄŸunu, genç baÅŸvuru sahipleri ve/veya daÄŸlık alan yatırımlarında ilave desteklerle toplam oranın yüzde 75'e kadar çıkabildiÄŸini aktardı. M3 tedbiri kapsamında kırmızı et, kanatlı eti, süt ve süt ürünleri, meyve-sebze, su ürünleri ve yumurta iÅŸleme ile süt toplama gibi alanlarda yatırımların desteklendiÄŸini belirten Sever, temel hibe oranının yüzde 50 olduÄŸunu, uygun üretici örgütlerinin ortaklaÅŸa yatırımlarında bu oranın yüzde 70'e kadar çıkabildiÄŸini ifade etti. Döngüsel ekonomi, yenilenebilir enerji ve atık yönetimiyle ilgili uygun harcamalarda ilave desteklerin de söz konusu olabildiÄŸini belirten Sever, toplam destek oranının genel olarak yüzde 75'i aÅŸamadığını kaydetti. M7 kapsamında ise bitkisel üretimin çeÅŸitlendirilmesi, arıcılık, zanaatkârlık ve yöresel ürünler, kırsal turizm, su ürünleri yetiÅŸtiriciliÄŸi, makine parkları ve yenilenebilir enerji gibi alanların desteklendiÄŸini aktardı.
GENÇLERE, KADINLARA VE ÜRETÄ°CÄ° ÖRGÜTLERÄ°NE AVANTAJ
Sever, IPARD III kapsamında gençler, kadınlar ve üretici örgütleri açısından çeÅŸitli avantajların bulunduÄŸunu da belirtti. Kadın ve genç yatırımcılara bazı sektörlerde temel destek oranına ilave avantajlar saÄŸlanabildiÄŸini ifade eden Sever, üretici örgütlerinin de destek oranları ile proje deÄŸerlendirme ve sıralama süreçlerinde avantajlardan yararlanabildiÄŸini söyledi. Özellikle bütçenin sınırlı olduÄŸu durumlarda sıralama kriterlerinde verilen ilave puanların projelerin desteklenme sıralamasında öne çıkmasına katkı saÄŸladığını belirten Sever, bu uygulamalarla gençlerin ve kadınların tarımsal üretime ve kırsal ekonomik faaliyetlere katılımının artırılmasının, üretici örgütlerinin güçlendirilmesinin ve kırsal kalkınmanın desteklenmesinin hedeflendiÄŸini ifade etti.
“HEDEFÄ°MÄ°Z DAHA ÇOK ÜRETÄ°M, DAHA YÜKSEK KATMA DEÄžER”
Tarımda yeni hedefin yalnızca üretim miktarını artırmak olmaması gerektiÄŸini vurgulayan Mustafa Sever, yaklaşımın “daha çok üretim + daha yüksek katma deÄŸer + daha güçlü üretici örgütlenmesi + daha dengeli gelir paylaşımı” üzerine kurulması gerektiÄŸini söyledi. Sever, “Üreten kazanacak, üretici güçlenecek, tüketici korunacak; ülkemizin tarımsal zenginliÄŸi toplumun tamamına daha dengeli ÅŸekilde yansıyacaktır” deÄŸerlendirmesinde bulundu. IPARD baÅŸvurularında ise hibe oranlarının tedbir ve baÅŸvuru sahibinin durumuna göre deÄŸiÅŸebildiÄŸine dikkat çeken Sever, yatırımcıların baÅŸvuru yapacakları çaÄŸrı ilanı ile ilgili baÅŸvuru çaÄŸrı rehberindeki güncel ÅŸartları esas almaları gerektiÄŸini belirtti.
