Diyabetlilere Oruç Uyarısı: "Doktor Kontrolünde Tutun"

Ä°stanbul Atlas Üniversitesi SaÄŸlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölüm BaÅŸkanı Prof. Dr. M. Emel Alphan, Ramazan'da doÄŸru ve dengeli beslenmenin önemini vurgulayarak tavsiyelerde bulundu. Prof. Dr. Alphan, "Ramazan ayının ülkemizde ayrı bir yeri var. Orucun vücudu toksinlerden temizleyici bir etkisi olduÄŸu biliniyor. Ancak yeterli ve dengeli beslenme önemli. Bu nedenle Ramazan'da beslenmemize çok dikkat etmek gerekiyor" dedi. Alphan, "SaÄŸlık problemleri sebebiyle dinen Ramazan orucundan muaf olan pek çok kiÅŸi, diyabetliler oruç tutmak isteyebilirler. Ramazan ayı, diyabetin yönetimi açısından büyük öneme sahiptir. Durumun metabolik doÄŸası nedeniyle, diyabetli kiÅŸiler besin ve sıvı alımındaki belirgin deÄŸiÅŸikliklerden kaynaklanan komplikasyon riski altındadırlar. Bu yüzden diyabetliler eÄŸer oruç tutmak isterlerse Ramazan baÅŸlamadan 1-2 ay önce mutlaka diyabet hekimi ve diyetisyeniyle görüÅŸmelidirler" tavsiyesinde bulundu.

SAHURA KALKMAMAK ENERJÄ° AÇIÄžI OLUÅžTURUR

Alphan, "Bu nedenle oruç, glukoneojenik (vücudun karbonhidrat dışı kaynaklardan glikoz saÄŸlaması) faz ile kısmen örtüÅŸen emilim sonrası bir durumdur. Açlık esnasında merkezi sinir sistemi ve diÄŸer birçok doku, tercihen glikojenin yıkımıyla üretilen glikozu kullanır. KaraciÄŸer glikojeni, beyin ve periferik dokular için yaklaşık 8-12 saat boyunca yeterli glikozu saÄŸlayabilir. Açlık diyabetlilerde ve insülin direnci olanlarda aşırı glikojen yıkımına ve glukoneogenezin artmasına neden olabilir. Ek olarak, Tip 1 diyabetlilerde ketogenez oluÅŸumu artabilir. Sonuç olarak, oruç sırasında diyabetlilerin karşılaÅŸtığı riskler artar. Bunlar hipoglisemi (ÅŸekerin düÅŸmesi, hiperglisemi (ÅŸekerin yükselmesi) diyabetik ketoasidoz (koma), dehidrasyon (susuzluk) ve trombozdur. Orucun yanı sıra, iftar yemeklerinin abartılması Ramazan ayında diyabetliler için riski arttırır" uyarısında bulundu. Ramazan ayının oruç tutanlar için günde iki öÄŸün ÅŸeklinde özel beslenme uygulanan ve alışılmışın dışındaki saatlerde yemek yemeyi gerektiren bir dönem olduÄŸunu kaydeden Alphan, "Ä°ftar ve sahur gibi alışılmış öÄŸünler dışındaki beslenme, gün boyu vücudun ihtiyacı olan enerji ve besin öÄŸelerinin karşılanamamasına neden olabilir. Uykudan fedakârlık etmemek için sahura kalkılmaması durumunda, akÅŸamdan alınan besinler yetersiz kalabilir. Gündüz en hareketli dönemde, bütün gün vücudun ihtiyacı olan enerji ve besin öÄŸelerinin karşılanamaması sonucu oluÅŸan enerji açığı, saÄŸlığı olumsuz etkileyebilir. Bunun için de saÄŸlıklı beslenme kurallarına uymaları gerekir" diye konuÅŸtu. Sahur öÄŸününün mutlaka yapılması gerektiÄŸini kaydeden Alphan, "AkÅŸam yediÄŸi ile oruç tutmak ve 24 saatlik sürede 1 kez ve çok yoÄŸun yemek yenmesi saÄŸlık için uygun deÄŸildir, kilo almaya neden olabilir. Sahurda mideyi fazla yormayacak peynir, tam buÄŸday ekmeÄŸi, zeytin, domates, salatalık, süt, ıhlamur gibi yiyecek ve içeceklerden oluÅŸan kahvaltı yapılması, gün boyunca mahrum kalınacak suyun ihmal edilmemesi çok önemlidir" dedi.

Ä°FTARDA ÅžARKÜTERÄ° ÜRÜNLERÄ° TÜKETÄ°MÄ°NE DÄ°KKAT

Sahurda arzu ediliyorsa çorbalara da yer verilebileceÄŸini kaydeden Alphan, "Sahurda ne yenilirse yensin, midenin boÅŸalması için gereken sürenin belirli olduÄŸu (3 saatte mide boÅŸalır) ve aşırı yemek yemenin sakıncalı olduÄŸu, unutulmaması gereken en önemli hususlardan biridir. Sahurda aşırı yemek yerine daha yavaÅŸ sindirilen, besin deÄŸeri yüksek posalı yiyeceklerin seçilmesi, insülin salgısını uyararak çabuk acıkmaya neden olan beyaz undan yapılmış hamur iÅŸleri ve ÅŸekerden kaçınılması gereklidir. Sahurda tok tuttuÄŸu gerekçesiyle pilav-makarna-börek ve komposto türü besinler yenilmesi, insülin salgılanmasında altta yatan problemi ortaya çıkarabilir. Bu yüzden özellikle diyabet açısından riskli kiÅŸilerin, hipoglisemisi (ÅŸeker düÅŸüklüÄŸü) olanların ÅŸeker yerine tatlandırıcı ile yapılmış komposto vb. kullanmaları uygun olur" diye konuÅŸtu. SaÄŸlıklı iftar öÄŸünü ile ilgili tavsiyelerde bulunan Prof. Dr. M. Emel Alphan, "Ä°ftarda aşırı yemeÄŸi bir kerede yemek yerine, gece yatana kadar 2-3 öÄŸün yapılmalıdır. Orucu su ile açmak ve iftarlık olarak da 1-2 zeytin yemek yeterlidir. Ä°ftarlık olarak sucuk, salam, sosis, yaÄŸlı peynir gibi ÅŸarküteri ürünlerinin aşırı tüketimi gereksizdir. Bu ürünlerle hem fazla kalori alınır hem de yaÄŸlı olan bu besinlerle kolesterol ve kan yaÄŸları yükselebilir. Bu, ÅŸiÅŸman olanların daha fazla kilo almasına ve kan yaÄŸları yüksek olanların da kan yaÄŸlarının yükselmesine neden olabilir" uyarısında bulundu.

ORUCU AÇTIKTAN SONRA KISA ARA VERÄ°LMELÄ°

Orucu açtıktan sonra kısa bir ara verilmesini öneren Alphan, "Çorba, salata ve 1 dilim ekmekle veya peynir, ekmek ve çayla oruç açıldıktan sonra, namaz gibi ibadetlerin yapılıp, 1 saat sonra ızgara veya haÅŸlanmış et, balık, tavuk veya az yaÄŸlı etli sebze yemekleri veya etli dolma ve sarmalar, yoÄŸurt, tam buÄŸday ekmeÄŸi gibi yiyeceklerin tercih edilmesi uygun olur. Yemekten bir süre sonra 1-2 porsiyon meyve mutlaka yenilmelidir. EÄŸer istenirse sütlü tatlı (tatlandırıcılı olabilir) veya yoÄŸurt yenilebilir, gece süt içilebilir" dedi. Hamurlu yiyecekler, aşırı yaÄŸlı börekler ve yaÄŸda kızartılmış yiyecekler, ÅŸerbetli hamur tatlılarının mideyi yorduÄŸunu ve saÄŸlıklı beslenme için gerekli olan diÄŸer yiyeceklerin yenilmesini engellediÄŸini kaydeden Alphan, "Oruç sırasında uzun süreli açlığa baÄŸlı olarak metabolizma hızı azaldığı için tek öÄŸünde aşırı yemek yenilirse, kilo alınır. Ä°ftardan sonra vücudun ihtiyacı kadar su ve sıvı besinlerin (2 litre/gün) içilmelidir. Gece yatmadan önce de bir bardak süt içilmesi günlük kalsiyum ihtiyacını karşılaması açısından önemlidir" dedi. Prof. Dr. M. Emel Alphan, her iki öÄŸünden sonra hemen yataÄŸa girilmemesi ve ev içinde yürüme gibi egzersizler yapılmasının uygun olacağını sözlerine ekledi. (Ä°ha)